Żywienie w chorobie

Przy rozpoznaniu choroby przewlekłej pierwsze pytanie brzmi zwykle: co teraz mogę jeść. Odpowiedź rzadko jest listą zakazów. Znacznie częściej chodzi o przesunięcie proporcji i o kilka konkretów, które faktycznie mają znaczenie przy danym schorzeniu.

Gdzie przebiega granica

Warto rozdzielić dwie rzeczy, które w rozmowach o diecie stale się mieszają. Żywienie może wspierać leczenie i w niektórych chorobach należy do jego podstawowych elementów. Nie zastępuje jednak farmakoterapii ani nadzoru lekarza.

W cukrzycy typu 2 i insulinooporności zmiana sposobu odżywiania połączona z redukcją masy ciała realnie poprawia parametry gospodarki węglowodanowej. W chorobie Hashimoto dieta nie wpływa na samą przyczynę procesu autoimmunizacyjnego, ale wpływa na masę ciała, poziom energii i uzupełnienie niedoborów. To dwie różne role i mylenie ich prowadzi do rozczarowań.

Dieta, która obiecuje wyleczenie choroby autoimmunologicznej, nie opiera się na dowodach. Dieta, która poprawia wyniki badań i samopoczucie, opiera się na nich bardzo często.

Insulinooporność i cukrzyca typu 2

Węglowodany nie znikają z talerza. Zmienia się ich rodzaj, wielkość porcji i to, z czym są podawane.

• Podstawa z produktów pełnoziarnistych. Kasze gruboziarniste, pieczywo razowe i nasiona roślin strączkowych podnoszą glikemię wolniej niż produkty oczyszczone.
• Białko i tłuszcz w każdym posiłku. Ich obecność spłaszcza wzrost glukozy po jedzeniu, więc sama kanapka daje inny efekt niż kanapka z jajkiem i warzywami.
• Redukcja masy ciała, jeśli występuje nadwaga. Ma najlepiej udokumentowany wpływ na wrażliwość tkanek na insulinę spośród wszystkich zmian żywieniowych.
• Regularność posiłków. Długie przerwy kończą się zwykle większą porcją i gorszą kontrolą glikemii wieczorem.

Choroba Hashimoto i niedoczynność tarczycy

Wokół tej diagnozy narosło najwięcej mitów żywieniowych. Kilka rzeczy ma potwierdzone znaczenie.

• Odstęp między lekiem a posiłkiem. Lewotyroksynę przyjmuje się na czczo, a na jedzenie odczekuje się zwykle od 30 do 60 minut. Preparaty wapnia i żelaza oraz kawa obniżają jej wchłanianie.
• Gluten tylko przy wskazaniach. Eliminacja ma uzasadnienie u osób ze współistniejącą celiakią. Bez takiego rozpoznania zawęża dietę bez potwierdzonej korzyści.
• Selen i witamina D po oznaczeniu. Suplementacja na wyrost bywa nieskuteczna, a w przypadku selenu przekroczenie dawek jest szkodliwe.
• Warzywa kapustne bez paniki. Ilości spożywane w normalnej diecie, zwłaszcza po obróbce termicznej, nie mają znaczenia klinicznego przy wyrównanej podaży jodu.

Serce i gospodarka lipidowa

Największy efekt daje zmiana rodzaju tłuszczu, a nie jego całkowite ograniczenie. Zastąpienie tłuszczów nasyconych olejami roślinnymi, orzechami i rybami morskimi obniża stężenie cholesterolu LDL. Do tego dochodzi błonnik rozpuszczalny z owsa, jęczmienia i nasion roślin strączkowych oraz ograniczenie soli, która wpływa na ciśnienie tętnicze.

Jelita

Przy chorobach zapalnych jelit i zespole jelita drażliwego dieta wymaga indywidualizacji bardziej niż w którymkolwiek innym obszarze. Ten sam produkt bywa dobrze tolerowany przez jedną osobę i źle przez drugą, a protokoły eliminacyjne, takie jak dieta o niskiej zawartości FODMAP, mają charakter czasowy i wymagają nadzoru dietetyka. Prowadzenie dzienniczka żywieniowego przez dwa tygodnie daje zwykle więcej informacji niż lista zakazanych produktów z internetu.

Zanim zmienisz dietę przy chorobie

1. Sprawdź, czy zmiana nie koliduje z przyjmowanymi lekami. Dotyczy to zwłaszcza leków na tarczycę, przeciwkrzepliwych i przeciwcukrzycowych.
2. Nie wprowadzaj diety eliminacyjnej bez rozpoznania. Eliminacja bez wskazań utrudnia późniejszą diagnostykę.
3. Ustal z lekarzem, które parametry obserwować i jak często je kontrolować.
4. Przy chorobie przewlekłej rozważ konsultację z dietetykiem klinicznym, który zna wyniki Twoich badań.

Zastrzeżenie: treści na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Nie zastępują diagnozy, leczenia ani indywidualnego planu żywieniowego ustalonego przez lekarza lub dietetyka klinicznego.